modder en lijm

Uierdoeken en Nacht

Willem — Sat, 18 May 2013 13:37:04 +0000

“Verdomme!” riep mijn vader.
Snel greep hij het glibberige kalf stevig vast en hing het over het hek. De kop bungelde aan de ene kant, de achterpoten aan de andere kant.
“Water! Nu!”

‘Uierdoeken’ en ‘Nacht’ zijn de tweede en derde aflevering van de ‘Encyclopedie van het boerenleven’. Ze zijn hier te vinden.

De geweldige tekeningen bij de serie zijn gemaakt door de stille held Joost Dekkers.

Klein meisje op de fiets

Willem — Thu, 09 May 2013 07:05:47 +0000

Live geschreven tijdens de Radio 1-uitzending Dit is de nacht (6 mei 2013)
.
Maaike zat op een bankje op het plein en observeerde een klein meisje op een fiets. Het meisje reed langzaam in cirkels en keek naar de mensen met een blik van ‘ik begrijp jullie allemaal’. Maaike dacht terug aan haar vakantie in de Pyreneeën. Aan het Terra Nova Hotel, aan de roman Het oneindige verhaal die ze daar las.
Thuis zette ze haar voicemail aan. Het was Ton.
Maaike dacht: Morgen is het juiste moment om te beginnen.
.
Haar vader was op de koffie geweest. Hij moest elke keer weer wennen aan het kleine appartement. Hij vertelde over de boerderij. Een koe moest kalven. Een moeizame bevalling, het kalf had het niet gered. Uiteindelijk viel hij stil en keek haar kamer rond. Zijn blik bleef hangen bij de grote boekenkast.
‘Veel boeken,’ mompelde hij.
.
In de douche dacht Maaike: mijn tante is een heks. Denk buiten de lijntjes, buiten de lijntjes. Ton had op de voicemail gezegd: het roer kan nog zes keer om. Ze stapte uit de douche, draaide vijf rondjes in haar nakie en sloeg een handdoek om haar middel. Minder streng zijn, dat had Ton ook gezegd. De Pyreneeën. Het gevoel dat ze daar had moest ze terug zien te krijgen. Ze had een kroeg nodig. Een kroeg die tot laat open zou blijven, niet zoals hier in Zwolle. Mensen observeren. En daarna: dansen.
.
Maaike had haar vader aangemoedigd.
‘Dit boek gaat over een boer.’
Ze haalde de roman uit de kast en gaf het hem. Hij woog het in zijn hand, als een appel. Vervolgens bekeek hij het omslag.
‘Bakker,’ las hij hardop. ‘En dat gaat over een boer?’
Ze had verwacht dat hij het door zou bladeren, maar hij gaf het terug aan haar. Hij ging voor de kast staan en las hardop voor.
‘Claus.’
‘Couperus.’
‘Elsschot.’
‘Marsman.’
Hij haalde zijn schouders op, nam een laatste slok van de koffie.
‘De koeien wachten,’ zei hij.
.
Toen ze het zesde rondje maakte, met de handdoek om haar middel, kwam dat gedicht van Ostaijen kwam in haar op. Dag visserke vis, dag vis, dag lieve vis. Ik moet schrijven, dacht ze. Alles was gevaarlijk. Dit ook, juist daarom. Het werd tijd om te gaan zitten, papier en pen en dan zouden de letters komen. Zaadsmokkel in de hondenfokkerij, herinneringen van een Abraham, een leesontbijt op school. Alles kon, maar ze wist heel goed waar het over moest gaan. Ton had het nog een keer gezegd op de voicemail. Haar vader, met de koeien. Altijd die koeien. Zij was het kleine meisje op de fiets dat cirkels reed op het plein. Ze dacht het allemaal te begrijpen.
.
Een dag na haar boekpresentatie. Het was zonnig. Ze ging lunchen met haar vader. Hij had dat voorgesteld, wat haar zeer verbaasde. Zoiets had hij nooit eerder gedaan. Ze liepen door de binnenstad van Zwolle en op een gegeven moment wees haar vader naar een balkon.
‘Kijk, die is aan het lezen,’ zei hij.
Een vrouw zat in de zon met een boek in haar hand. Goeroe van Elfie Tromp, zag ze.
‘Heb je dat gehoord?’ begon hij tegen Maaike. Hij sprak ineens met luide stem. ‘Dat boek van Maaike Fleuren? Dat is echt een geweldig boek! Herinneringen van een klein kind. Ik heb het net uit!’
Even verderop fluisterde hij tegen haar: ‘Dat is goed voor de verkoop. Niets is er beter dan mond-tot-mond-reclame.’
Ze glimlachte en voor even was ze in de Pyreneeën.
..
Ook hier na te luisteren.

Encyclopedie van het boerenleven

Willem — Wed, 01 May 2013 10:00:51 +0000

De komende tijd schrijf ik aan mijn eigen encyclopedie. Het is een reeks over het boerenleven in de jaren negentig. In het eerste stukje wordt de koe meteen bij de hoorns gevat. Het heet ‘Melken’. Met een mooie gif-illustratie van Joost Dekkers.
.
Je leest het op Hard//Hoofd.

Rond

Willem — Thu, 18 Apr 2013 15:13:07 +0000

In het centrum van Beuningen was een markt aan de gang. Een karige markt, iets van drie of vier kraampjes. Ik was van Nijmegen naar Beuningen gefietst, omdat ik de neiging heb alles bij het oude te laten. Ik ging naar de opticien voor een controle. Die opticien, gevestigd aan het marktplein, heb ik al twintig jaar of langer. Zo is het ook met mijn tandarts en huisarts, allebei hebben ze hun praktijk in Beuningen.
Toen ik voor de ingang van de opticien mijn fiets op slot zette, kwam mijn aangetrouwde tante (65) aanlopen. Ze droeg een boodschappentas met koopjes van de markt. Mijn tante verbaasde zich niet dat ze mij in het dorp tegenkwam, terwijl ik het centrum van Beuningen maar een of twee keer per jaar bezoek. Mijn tante woont pas sinds een jaar in het dorp.
‘Ik heb vroeger ook contactlenzen gehad,’ zei ze. ‘Al in 1974, toen bestonden die nog maar net. Na mijn scheiding nam ik een bril, de lenzen irriteerden. Misschien heeft het een wel met het ander te maken.’
Ze glimlachte.
Mijn tante houdt van ronde verhalen. Ze was de eerste echte liefde van mijn oom. Ze verloren elkaar uit het oog, tot ze elkaar bijna een halve eeuw later – beiden gescheiden en met volwassen kinderen – tegenkwamen op een reünie. Nu zijn ze getrouwd en is mijn oom, na decennialang in Rotterdam te hebben gewoond, teruggekeerd naar zijn geboortedorp. Ook zij laten het graag bij het oude.
Op de terugweg naar Nijmegen ging ik bij mijn ouders aan. Ik liet ze raden wie ik in het dorp had gezien, maar ze wisten het niet. Toen ik vertelde dat het mijn tante was, zei mijn moeder: ‘Nou zeg, ik ben haar dus nog nooit in het centrum tegengekomen.’

Kleine encyclopedie van Het verdriet

Willem — Tue, 09 Apr 2013 09:57:56 +0000

.
Dertig jaar geleden verscheen de eerste druk van Het verdriet van België van Hugo Claus. Vanwege dit jubileum komt De Bezige Bij dit voorjaar met een speciale editie van deze klassieker. Daarnaast verschijnt Kleine encyclopedie van Het verdriet, een bundeling van essays, ‘lemma’s’ (of lemmata voor de dure jongens) en een interview met Claus. O.a. Tom Lanoye, Maarten ‘t Hart en Cees Nooteboom hebben een bijdrage geleverd. Ik ook. Ik schreef drie ‘lemma’s’ en bleef bij deze grootse roman toch maar een beetje bij mezelf. Ik koos voor Carnaval, Melkfabriek en Zeverkous.
.
Dit fraaie boekje is een mooie inleiding (of uitleiding) op Het verdriet van België en kun je bijvoorbeeld bij Bol kopen.
Mijn lemma’s lees je ook hieronder.

.
Carnaval
Carnaval is vandaag de dag een paar soldaten op een vrijdagmiddag in februari, hollend over een schoolplein. Dat heeft nog maar bar weinig met collaboratie van doen. Partijen zijn er vaak niet, het is ieder voor zich, tot de ranja is ingeschonken. Je zou kunnen zeggen: waar oorlog Carnaval was, is Carnaval nu oorlog. De rest van het jaar rennen de soldaten door het park. Met geweren, maar zonder uniform. Wat niet is veranderd is dat je voor het dragen van een weermachtuniform – op maat of niet, met of zonder wapen – nog steeds gefusilleerd kunt worden.
.
Melkfabriek
Wie komt van een boerderij valt het misschien eerder op. Over de koe wordt maar weinig vleiend gesproken in de klassieker van Claus. Melkfabriek. Zo’n woord, daar denk je niet aan als je als elfjarige aan het begin van de avond door het weiland sjokt om het vee de melkstal in te krijgen. Het naar binnen jagen van de koeien is zo’n routineklus dat je gedachten automatisch afdwalen, overal naartoe, behalve naar de boerderij.
Stomme koe, vet kalf, of gewoon: kalf. Noem een mens een dier en in veel gevallen daalt de waarde van beiden. Wat is er eigenlijk mis met een kalf?
Wellicht komt het door de angst voor het onbekende. Iets waarbij je je als boerenzoon weinig kunt voorstellen. Een kalf dat met zijn poot op je voet gaat staan, tja, dat voel je eventjes. Een kudde die op je af komt gerend, daar schrik je van, maar je weet dat ze je niet zomaar omver lopen. Het enige waarvoor je moet oppassen is dat je niet geplet wordt als je in een kleine, afgesloten ruimte tussen die beesten staat. Ze hebben er geen erg in dat je maar een mager, kwetsbaar mensje bent. En uitkijken bij stieren, uiteraard.
Bij Louis Seynaeve heeft het uitschelden van een koe voor ‘melkfabriek’ iets weg van een bezwering. Een manier om het onbekende, het gevreesde op zijn plek te zetten. De koe is voor hem een haast ongrijpbare, mythische figuur. Soms helemaal. Het sterven van de koe Marie in het begin van het boek zorgt bij Louis voor schuldgevoelens, omdat hij niet heeft meegeholpen bij het kalven. Hij droomt van een vette, opgeblazen witte koe die hem vertrapt en die later een kind, de koningin van de Miezers, uitperst. Schuld en angst brengen eerbied, want waar Dondeyne het heeft over ‘in de kont van een melkfabriek’ spreekt Louis van ‘in de heilige koe Marie’.
.
Zeverkous
Louis is er een, maar eigenlijk zijn ze het allemaal, de personages uit Het verdriet van België. ‘Zeverkous’ klinkt het over en weer, alsof ze elkaar er nog eens op willen wijzen. Maar het laat geen twijfel wie de grootste van allemaal is. Louis is immers de jongen die schrijver wil worden, die schrijver zal worden, de jongen die schrijver is. Hij is van het betere gezever. In hoofdstuk XX van ‘In Bastegem’ geeft hij indirect (verander ‘zij’ en ‘hun’ in ‘ik’ en ‘mijn’) een handleiding van hoe je daar als lezer mee om moet gaan.
‘Als je goed oplet, waakzaam bent, zullen de raadsels, die zij kruimelsgewijs in hun moppen en leugens laten ontsnappen, aan het licht komen, tot op het dunste draadje uitgerafeld worden.’
Dat Louis het niet van een vreemde heeft, ontdekt hij in zijn eigen boek, in hoofstuk XII van ‘Nonkel Florent’.
‘Papa is een redenaar die de massa’s in een oogwenk kan doen veranderen van opinie. Papa, die daar, zwetend en gelukkig, staat te kouten is in aanleg iemand als Danton of Hitler. Louis gloeide van trots.’
Volgens de oude Louis, zoals je Hugo Claus zou kunnen noemen, is dat wat een goede schrijver moet zijn. Een zeverkous, een Hitler. In een interview met NRC Handelsblad in 1994 zegt hij over andere schrijvers (en daarmee heeft hij het natuurlijk ook over zijn eigen schrijverschap): ‘Als ze niet in zichzelf de Hitler ontdekken, zijn ze voor mij bij voorbaat als serieuze schrijver uitgeschakeld.’
Bomama zou zeggen: ‘Het is allemaal die Hielter zijn schuld.’
Gelukkig maar, Bomama.
.

Moe

Willem — Thu, 04 Apr 2013 11:20:26 +0000

‘Je bent altijd moe als je hier bent,’ zei mijn moeder.
‘Maar dit keer heb ik geen hoofdpijn.’
Ik stond voor het raam. Het gras zag er slecht uit. Mijn vader zei dat het door het weer kwam.
‘Het hoeft maar even warmer te worden, meer zon, een regenbui, en het ziet er heel anders uit.’
Ze zaten op de bank met koffie voor zich. Voor mij een kop thee.
‘Zullen we die oude filmpjes weer gaan bekijken?’ vroeg mijn vader.
‘Alsjeblieft nee,’ zei ik.
Mijn vader zat al op zijn hurken voor de tv. In zijn hand de dvd waar mijn zus ooit oude familiefilmpjes op had gezet. Hij bekeek de dvd-speler.
‘Willem, hoe werkt dit?’
‘Ik moet naar de wc,’ zei ik en stond op.
Ik bleef lang op de pot zitten. Aan de muur hing een A4 met daarop een gedicht over een koe die moest baren en moe was. Het kalf overleefde het niet. Ik had het gedicht zelf opgehangen, meer dan een jaar geleden. Ik vroeg me af of ze het ooit hadden gelezen.
Er werd op de deur geklopt.
‘Gaat het?’ vroeg mijn moeder.
Ik spoelde door en opende de deur.
Mijn vader zat nog steeds voor de tv. Hij had de afstandsbediening erbij gepakt. Hij drukte, maar er gebeurde niets.
‘Willem,’ zei hij.
‘We kunnen ook een eind gaan wandelen,’ zei mijn moeder.
‘Met dit weer?’ vroeg ik.
Even overwoog ik om naar huis te gaan, maar ik was met de fiets. De vermoeidheid en de kou hielden me tegen. Bovendien zou mijn moeder me niet zo snel al weer laten gaan.
Ik nam plaats op de bank, sloot voor even mijn ogen. Langzaam ademde ik uit.
‘En is er nog iets gebeurd op de boerderij?’ vroeg ik.
Mijn vader dacht na, terwijl hij naar de tv staarde die nog altijd uitstond.
‘Niet echt. Ja, er is een kalf geboren, vrijdag. Een maaltje. Maar dat gebeurt wel vaker.’
‘Help hem maar even,’ zei mijn moeder tegen mij. ‘Ik wil die filmpjes ook wel weer zien.’
.

Slapende pik

Willem — Thu, 28 Mar 2013 09:48:05 +0000

Ik vertelde Kiezel dat ik soms een slapende pik heb. Pas nog. Ik zat op de fiets en hij ging verkeerd liggen. Ik merkte het pas toen ik afstapte. Ik liep erbij alsof ik heel nodig moest poepen.
‘Waarom vertel je dat aan mij?’ vroeg Kiezel.
‘Ik weet het niet. Misschien omdat we het een paar keer over slapende lichaamsdelen hebben gehad.’
‘Maar toen hadden we nog iets. En toen ging het nooit over je piemel of iets in die buurt.’
We waren bij mij thuis. We dronken wijn. Ik had een zak pinda’s geopend.
‘Bij jou slaapt er altijd wel iets,’ zei Kiezel. ‘Een voet, een been, een arm, en je piemel dus blijkbaar ook. Het komt omdat jij lang stil kunt zitten.’
‘Heb jij daar dan nooit last van?’ vroeg ik.
‘Ik wil het wel, het is een interessant gevoel, maar ik moet er heel hard mijn best voor doen.’
We keken een film op tv. Kiezel drukte ondertussen met haar ene arm op de andere. Ik vroeg of ik haar moest helpen.
‘Het is beter als je me niet aanraakt, dat weet jij ook.’
Bijna een uur lang hield ze haar armen in dezelfde houding. Op het eind kermde ze van de pijn. Het hielp niet. De onderliggende arm wilde maar niet gaan slapen.

Star-struck

Willem — Thu, 07 Mar 2013 16:26:22 +0000

Onlangs leerde ik het woord star-struck kennen en moest ik denken aan die keer dat ik met Arnon Grunberg bij de wc’s stond. Het was een groot openbaar toilet met wel twintig wc’s en dus ook twintig wasbakken met spiegels. Bij een van die spiegels waste ik mijn handen. Toen ik opzij keek, zag ik een paar wasbakken verderop een kleine man met een flinke bos krullen. Een heel kort moment, het moet minder dan een fractie van een seconde zijn geweest, besefte ik niet dat het om AG ging. Ik registreerde slechts dat er nog iemand in de ruimte was. Maar toen drong het tot me door. AG stond op het punt een lezing te gaan houden die ik bij zou wonen, dus heel vreemd was het niet dat hij daar voor die spiegel stond. Ik ben geen fan, maar ben dat wel geweest, vooral toen hij boeken schreef onder de naam Marek van der Jagt. Maar fan of niet, het blijft AG. Ik probeerde me zo normaal mogelijk te gedragen, alsof ik het niet doorhad, alsof zijn aanwezigheid me niet in de weg zat, maar mijn lichaam had al gereageerd nog voor ik het in toom kon houden. Ik schrok, zoals je van onverwachte knal kunt schrikken. Het hoofd schoot iets naar achteren, het gezicht verstrakte, het hart versnelde. Star-struck. Heel even maar. Hoe vaak zou hij dit niet meemaken? Iemand die schrikt en dan met alle macht probeert te doen alsof er niets aan de hand is. Ik gaapte halfslachtig. AG droogde zijn handen, liep weg en verdween uit de spiegel. Het water bleef over mijn handen stromen. Ik keek naar mijn kop. AG was here. Ik wachtte nog even.

Lekker aan het rondkijken

Willem — Tue, 05 Mar 2013 11:07:43 +0000

‘Ben je lekker aan het rondkijken?’ vroeg mijn vader in het zwembad van Center Parcs waar we aan een plastic tafel zaten en de bikini’s voorbij trippelden.

Overvecht

Willem — Tue, 19 Feb 2013 19:11:43 +0000

donderdagavond, grote genade
bang voor van alles en hoe het zal gaan

Overvecht – Spinvis
.
Vroeg op de zondagavond stond ik voor het raam van een slaapkamer in Overvecht, een wijk met cijfers. Ik had een vuilniszak en een rol plakband in mijn handen. Een jonge vrouw met een hoofddoek liep voorbij. Ze zag me niet, maar had me wel kunnen zien, als ze iets omhoog keek. Toen ze uit zicht was, hield ik de zak voor het raam en plakte hem vast.
.
Het was mijn eerste dag in Overvecht. Ik zou me voor een week opsluiten in een rijtjeshuis dat tijdelijk niet werd bewoond. De slaapkamer had geen gordijnen. Het meisje van wie het huis nog heel even was, stelde voor dat ik vuilniszakken voor de ramen zou hangen. Dan werd ik niet in alle vroegte gewekt door het licht. Ik hing drie zakken op en hield het daarbij. Dat het licht nu nog steeds door een deel van het raam zou dringen, nam ik voor lief.
.
Die nacht lag ik in de hoek op een matras op de grond. Ik kon niet slapen en las een Noors boek. Ergens tussen twee en drie viel de middelste vuilniszak naar beneden. Dat gebeurde in een fractie van een seconde, alsof iemand aan de zak had getrokken. Niet lang daarna viel de tweede. Met vermoeide, half dichtgeknepen ogen keek ik naar het raam en wachtte op de derde, maar de derde bleef hangen.
.
Hele dagen zat ik in de studeerkamer achter mijn laptop. De studeerkamer bevond zich aan de achterkant van het huis. Elke keer als ik uit het raam keek, zag ik groepen jongeren voorbij komen. Ze liepen dwars over het pleintje waar ik op uitkeek. Het verbaasde me. Ze liepen daar midden op de dag en altijd in groepjes. ‘s Nachts droomde ik dat die jongeren zich verzamelden op het plein. Er stond iets te gebeuren, maar het was onduidelijk wat. Ze hadden allemaal capuchons op, waren onrustig. Op een gegeven moment stormden ze op het huis af waar ik verbleef. Ze klommen tegen de muur, braken door het raam. Ik verstopte me op de wc. Een mes werd door de deur gestoken. De punt van het mes glinsterde. Ik werd wakker.

.
Op de laatste avond was er in de flat aan de overkant een feest aan de gang. In de slaapkamer deed ik mijn trui en shirt uit en hoorde ineens gelach. Het zwelde aan toen ik mijn broek uittrok. Keken ze naar mij? Vanaf het matras tuurde ik naar buiten, maar ik kon niks zien. Voorzichtig kroop ik over de vloer langs de muur naar het raam en ging in de hoek op mijn knieën zitten. Ik zag slingers, verder niets. Misschien keken ze nog steeds de slaapkamer in en zagen ze zelfs mijn bange oog in de hoek. Ik wist het niet, ik had mijn lenzen al uitgedaan.
.
Vlak voor ik Overvecht verliet, kwam het meisje van wie het huis nog heel even was langs. Ik haalde de overgebleven vuilniszak van het raam. Zij vertelde dat de jongeren die in groepjes over het plein liepen op een school in de buurt zaten. Ze waren steeds op weg naar het winkelcentrum of kwamen daar vandaan. Via het pleintje was de kortste route. In de flat aan de overkant hingen de slingers tussen het raam en de gesloten gordijnen. Dat hoefde niets te betekenen, maar het stelde me gerust. Ook omdat er op de vensterbank geen flesjes, blikjes of asbakken stonden. Volgens het meisje was dit een heel rustig deel van Overvecht. Nooit gedoe, geen rare dingen. Als in een dorp. Alleen was er vorig jaar wel iemand doodgeschoten, achter die flat. Dat wel.
.