Ruimte

Het voelde ongepast. Afgelopen zaterdag nam ik in een atelier in Beuningen meermalen en langdurig het woord, terwijl ik daar voor het eerst was en ik de eigenaar amper kende. Het was in het kader van het Lente-ommetje, een nieuw evenement. De schilder had me binnengelaten, ik had zijn hand geschud en zijn kunstwerken bekeken. Al snel arriveerde de eerste groep bezoekers. Ik las verhalen voor die zich veelal in Beuningen afspeelden.
.
Nadat de laatste groep was vertrokken, begon Piet Snellaars te praten. Hij woonde sinds 1980 in het dorp en was inmiddels gepensioneerd. Hij had als Hoofd Ruimte bij de gemeente gewerkt en het schilderen er altijd naast gedaan. Alle nieuwe wijken die vanaf 1980 zijn gebouwd, heeft hij ingericht.
.
Snellaars zat op een stoel tussen zijn vele schilderijen, waarvan vooral de portretten van zijn moeder mijn aandacht trokken. Hij vertelde onder meer dat huurwoningen eerst nog dicht op elkaar werden gebouwd, volgens het ‘Bruine Boekje’. Later werden deze wijken ruimtelijker opgezet, met brede straten. Met tevredenheid en trots keek hij terug op zijn werkende leven.
.
Ik moest denken aan mijn oom, die bij een waterschap werkte. Toen hij met pensioen ging, was hij behoorlijk verbitterd. Door nieuw beleid ging veel kennis, waaraan hij had bijgedragen, verloren. Hij maakte een boek met alle rapporten en artikelen over zijn werkgebied, om het zo toch te behouden voor de toekomst.
.
Wat een verschil met Snellaars. Terwijl ik mijn jas aantrok, stelde ik me voor hoe hij op zijn dooie gemak door zijn eigen werk fietste. Ik stopte mijn teksten in mijn tas. Verhalen waarbij hij, dat besefte ik nu pas, voor het decor had gezorgd.
.
Deze column verscheen in De Gelderlander.

Woodstock


.
Er dook een brief op van mijn broer uit Woodstock.
Niet het legendarische festival, maar een plattelandsstadje in Ontario, Canada. De brief dateert van 8 juni 1996. Mijn broer was 19, zat op de Middelbare Agrarische School en verliet die zomer Beuningen voor een stage van acht weken bij een melkveebedrijf.
.
Ik herinner me het nog goed. Ik was 14 en het maakte veel indruk dat mijn broer zo ver weg was en vooral zo lang. Nog nooit in mijn leven was iemand uit ons gezin zo lang weg geweest. Ik trok in die tijd niet veel met hem op, maar toen hij in Canada was miste ik hem enorm. Terwijl de weken voorbij gingen, werd mijn broer – toch al een gesloten jongen – een steeds groter mysterie. Ik weet nog dat ik nerveus was op de dag dat hij terugkwam.
.
De brief beslaat maar liefst vier kantjes. Het is een vreemde ervaring om zoveel woorden van mijn zwijgzame broer achter elkaar te lezen. Het is ook nog eens op een zeer enthousiaste manier geschreven, overdreven bijna, iets wat ik niet van hem herken.
‘De eerste foto’s zijn klaar en zijn schitterend gelukt,’ schrijft hij.
En verderop: ‘De tijd gaat zo snel, ik ben nu al vier weken hier, ik kan het haast niet geloven.’
Eindigend met: ‘Doe iedereen de groeten en zeg maar dat het met mij hartstikke goed gaat.’
.
Vlak voor het einde zit de interessantste passage. Dan spreekt hij ieder van ons gezin persoonlijk aan.
‘Marieke, niet meer op mijn kamer zitten zoeken naar brieven.’
‘Susan, ik ben voor je verjaardag weer terug.’
En wat schrijft hij mij?
‘Mama en Willem, goed trainen voor de Vierdaagse.’
Het stelt me teleur. Zelfs nu nog, na 22 jaar, had ik gehoopt op iets anders, op iets meer.
.
Deze column verscheen in De Gelderlander.

Industrieplein

.
In bus 85 op weg van Nijmegen naar Druten erger ik me dood aan de vier luidruchtige meisjes aan de andere kant van het gangpad. Ze zijn een jaar of 16 en hebben het over kutwijven en mafketels, over dronken en stoned worden en over hoe je je haar moet blonderen. Ze blijven maar praten.
.
De chauffeur wil het Industrieplein oversteken, maar halverwege stopt hij. De bus kan niet verder, de rijbaan is afgezet. De chauffeur moppert op de wegenbouwers die her en der op het kruispunt staan en dat is volkomen terecht. Het is door de werkzaamheden al weken een rommeltje op het kruispunt. Het staat slecht aangegeven waar je wel en niet heen kunt. In mijn auto heb ik vaak zitten vloeken als ik weer om moest draaien of noodgedwongen een verkeerde richting op ging.
.
De chauffeur kijkt in zijn spiegels, rijdt achteruit en staat weer stil. Aan de zijkant van de bus wordt woest getoeterd. “Hé, kalm aan zeg!” roept een van de meisjes naar de auto. Ik heb ook weleens zo achter het stuur gezeten, bonkend op de claxon omdat een vrachtwagen om onbegrijpelijke redenen minutenlang de weg versperde.
.
De chauffeur stapt uit en loopt naar de achterkant van de bus om te vragen of de auto’s daar iets achteruit kunnen. Hij stapt weer in, rijdt achteruit, pakt de goede rijbaan en moet dan wachten tot het weer groen is. Aan de man die vooraan zit vertelt hij dat hij deze dienst eigenlijk nooit heeft en dat hij geen informatie over de wegwerkzaamheden heeft gekregen. Hij geeft flink af op zijn meerdere.
.
Zo staan we daar nog even te koken op het Industrieplein. Ergernis en onbegrip van alle kanten. Een van de meisjes kijkt me vuil aan.
.
Deze column verscheen in De Gelderlander.

 

Populair

Over kappers. Ik vind het een heftig gegeven dat je bij het maken van een afspraak kunt aangeven door wie je je wilt laten knippen. Zo wordt een kapper/kapster die niet zo populair is daar elke dag mee geconfronteerd. Vanochtend heb ik het toch maar gedaan.
‘Nou, door jou,’ zei ik tegen de kapster aan de andere kant van de lijn.
Ik voelde me smerig. Het klonk ook smerig.
Toen ik vanmiddag in de zaak kwam, was mijn kapster nog bezig. Ze vroeg of ik alvast in de stoel wilde gaan zitten. De kapster die ik de vorige keer had en waar ik niet zo tevreden over was, stond bij de kassa en had niets te doen. Ik had niet goed opgelet welke stoel mijn kapster bedoelde en vroeg het aan mijn vorige kapster. Het was die bij het raam.
Toen zaten we allebei een tijdje te wachten. Gelukkig kon ik haar net niet zien in de spiegel.

Partij


Ik haalde mijn kinderen op in Beuningen. Bij de koffie vroeg ik aan mijn moeder of ze al wist wat ze ging stemmen.
‘Dat duurt nog even.’
‘Maar weet je het al?’
‘Wat denk je?’
‘Ik denk dat je het wel weet, toch?’
‘Misschien.’
Ze begon over het kersverse achterneefje, de honden die weggelopen waren en de diplomauitreiking van mijn zus. Bij ons thuis praten ze niet snel over politiek. Terwijl ze wel altijd op dezelfde partij stemmen.
Althans, dat vermoed ik.
Mijn gedachten dwaalden af naar Jo Janssen. Op feestjes bazuin ik graag rond dat ik op de lijsttrekker van Gewoon Nijmegen stem en dan hoop ik dat ze vragen waarom.
‘Anders kun je net zo goed meteen je portemonnee in de Waal gooien,’ is mijn antwoord. Een citaat van de volkspoliticus, uitgesproken op zijn manier: met een vet aangezet Nijmeegs accent.
Mijn vader liep over het erf met twee emmers melk voor de kalfjes. Ik vroeg of hij al wist welke partij het ging worden. Hij knikte. Meer kreeg ik er niet uit.
Zelf weet ik nog niet wat ik ga stemmen. Ik ben niet van plan het aan de grote klok te hangen, dat heb ik blijkbaar van thuis meegekregen.
Een dag later reed ik opnieuw vanuit de stad naar mijn ouders. In de wei stond een niet te missen bord van de enige lokale partij van Beuningen.
‘Mooi bord,’ zei ik tegen mijn moeder.
‘Welk bord?’

Deze column verscheen in De Gelderlander.

Wagen


Hij stond altijd naast onze melkstal. Mijn vader had een afdakje gemaakt waar de kleine, platte kar precies onder paste. Twee keer per jaar werd hij daar onderuit getrokken. In de zomer om te hooien en in het najaar om naar een schuur te worden verplaatst. In die schuur – met een kacheltje, radio en krat bier om hem heen – werd hij aangekleed. Een pop van papier-maché bovenop, borden met tekst aan de zijkant. Op een zaterdag in februari werd de wagen voorzichtig naar buiten gereden. Een tractor trok hem dat weekend twee, soms drie dorpen door. Een week later werd alles gesloopt en kwam hij weer kaal onder het afdak te staan.
.
Eerst gebruikte mijn broer hem. Maar de groep van mijn broer groeide en wilde na een paar jaar een grotere wagen. Wij mochten hem gaan gebruiken. We waren beginnelingen, maar het lukte ons toch een keer de groep van mijn broer voorbij te streven in het klassement. Toen we later verder gingen als loopgroep, gebruikte mijn broer de kleine kar nog twee keer. Enkele jaren geleden zijn onze overbuurjongens een tijdje met hem aan de slag gegaan.
.
Hij heeft veel meegemaakt. Vreugde en teleurstelling over uitslagen, ruzies binnen een groep, overdreven dronken blijdschap, geflirt en geflikflooi – allemaal bij hem in de buurt. Maar hij heeft veel meer meegemaakt, want hij is oud, waarschijnlijk van net na de oorlog. Er liep toen nog een paard voor. Ze haalden meel met hem bij de Boerenbond. Later hebben ze hem wat aangepast zodat er een tractor voor kon. Nu staat hij achter de loods van de overburen. Drie banden zijn lek, de bodem stelt niet veel meer voor. In de verte is muziek te horen. Meer krijgt hij er niet van mee.
.
Deze column verscheen in De Gelderlander.

Vader

Op een heldere avond loop ik met mijn jongste een rondje door de wijk en wil haar de sterrenhemel laten zien. Ik kijk omhoog, wijs omhoog, maar ze begrijpt het niet. Ze weet dat ze ergens naar moet kijken, maar ze komt niet verder dan de struik naast ons.
.
De jongste is de negen maanden gepasseerd. Ze lacht veel, klapt graag in haar handen en zwaait door knijpbewegingen te maken. Ze heeft een hekel aan autorijden. Als we naar Beuningen rijden, jammert ze de hele weg. Ze kijkt naar buiten, maar herkent niets. Het is elke keer een weg naar het onbekende, waarbij ze niet eens weet hoe lang het nog duurt. Tegen beter weten in legt haar zus het geduldig uit: daar achter dat huis ligt de boerderij van oma en opa.
.
De rit naar Beuningen eindigt altijd hetzelfde. De autoportier zwaait open. Vanuit haar zitje ziet ze opa richting de stal lopen en twee honden kwispelend op haar af komen. Het gejammer gaat over in gelach. Binnen neemt mijn moeder haar op schoot. Daar zit ze goed, daar wil ze niet meer van af. Als ze toch op de grond wordt gezet, jammert ze eerst en als ze merkt dat dit niet helpt, gaat ze spelen. Ondertussen houdt ze goed in de gaten of mijn moeder in de buurt blijft.
.
Er is nog zoveel wat ze niet kan en niet weet, maar het belangrijkste – voor mij althans – weet ze inmiddels. Lang heb ik gedacht dat zij denkt: o, daar is die man toevallig weer, de man die ’s avonds aanschuift bij het eten. Maar aan haar stralende blik zie ik nu dat ze me herkent. Net als prille geliefden zoek ik als vader naar bevestiging. Ik til haar op en ze grijpt naar mijn baard, mijn mond en knijpt in mijn wang.
.
Deze column verscheen in De Gelderlander.

Dorus

Een korrelige zwart-wit plaatje van een moeder en haar twee dochters voor hun woonhuis, geschoten rond 1920. Een klassieke vooroorlogse foto, waar er zovelen van zijn. Maar deze is anders, want helemaal links in de hoek kijkt een klein mannetje met een pet op en de handen in de zakken naar de camera. ‘Gij wilt mij d’r zeker niet op hebben’, schijnt hij gezegd te hebben.
.
Dorus de Mus spreekt tot de verbeelding. Ik kom hem weer tegen als ik door www.oudbeuningen.nl scroll. Elk dorp en elke stad heeft tegenwoordig een online fotoarchief. Dat van Beuningen is een pareltje. Deze foto ken ik al heel lang. Hij staat ook in Beuningen in oude ansichten, een boekje uit 1991 dat inmiddels zelf al geschiedenis is. Veel bijschriften kloppen niet meer, met zinsneden als ‘waar nu de Boerenbond zit’.
.
Dorus van Bergen werd Dorus de Mus genoemd omdat hij zo klein was als een mus. Ik ben nog maar weinig van hem te weten gekomen. Ik vermoed dat hij in 1892 is geboren, maar ik weet het niet zeker. Zijn sterfdatum kan ik niet achterhalen. Hij was ondergebracht bij de zusters in het klooster, maar het is me niet duidelijk of hij daar altijd al woonde, of dat dit pas aan het eind van zijn leven was. Wel vond ik nog een andere foto, waar hij op exact dezelfde manier is vastgelegd. Zeven kinderen poseren netjes op een rij. Links in de hoek wacht de kleine Dorus, inmiddels een oud mannetje, zijn moment af. Grijnzend gaat hij naast de kinderen staan en ‘klik!’.
.
De fotosaboteur, een figuur die 100 jaar later in een totaal andere wereld met een dagelijkse stortvloed aan beelden nog altijd een glimlach oproept. Hopelijk duiken er nog meer foto’s van hem op.
.
Deze column verscheen in De Gelderlander.
.

Happy

.
Afgelopen zomer zaten we een weekje in een huis in Zutphen, geregeld via via. We stonden in de voortuin op het moment dat de Googleauto de straat in kwam rijden. Ik dacht op dat moment al: zul je zien dat we straks als een happy family vereeuwigd staan voor een enorm huis. Happy zijn we zeker, en we hebben sinds een paar weken ook een huis, maar dat is wel een onsje minder dan dit exemplaar.

 

Simone de Beauvoirstraat

Laatste nacht in de nieuwbouwwijk gehad. Een jaar wonen in een buurt waar de straten vernoemd zijn naar dode schrijvers geeft een beeld van hoe de literatuur ervoor staat. Onze straat, de Simone de Beauvoirstraat, wordt door de Google-navigatie de Simone de Bovierstraat genoemd. Vaak vinden mensen die voor hun beroep onze straat moeten noteren het een ‘mooie’ of ‘sjieke’ naam. Ik vraag niet of ze weten om wie het gaat, want ik hoef niet de snob uit te hangen, maar dat ze niet verder komen dan ‘sjiek’ of ‘mooi’ zegt genoeg. Een werver van een goed doel vroeg of ik het laatste deel van de straatnaam zelf even op zijn formulier wilde invullen. Een DHL-bezorger verwart de Simone de Beauvoirstraat steevast met de Simon Carmiggeltstraat (onze buurvrouw: wie verzint ook zulke namen?).
Nu hoef ik mezelf niet op de borst te kloppen. Ik heb niets gelezen van Heinrich Böll, Renate Rubinstein, Ananta Toer of Nelly Schachs (laatste twee zelfs nooit van gehoord). Maar ik heb wel mijn huiswerk gedaan. ‘Niemand is onsterfelijk’ van Simone de Beauvoir is echt een aanrader!
Dan was er nog het mooie moment toen een vrachtwagenchauffeur vroeg naar de Karel Glastra van Loonstraat. Ik probeerde gevat te zijn, maar ik kon niets bedenken waar een passievrucht in voorkwam. Het moment had dat eigenlijk ook niet meer nodig.
Tragisch is het beeld van een paaltje waar bovenin het bordje van de Gabriel Garcia Marquezstraat hangt, en ver daaronder, een halve meter boven de grond een bordje met de Hella S. Haassestraat, die de andere kant op wijst en een beetje naar de grond. Ik weet niet wat het zegt, maar daar is vast wel iets van te maken.